ارتودنسی-دندانپزشکی-دندان-نهفته-13
دندان نهفته
۱۳ آبان, ۱۳۹۶

پوسیدگی دندانی شایع ترین بیماری در جوامع انسانی است، بیشتر افراد در طول عمر خود به این بیماری مبتلا می شوند. با توجه به منشاء میکروبی پوسیدگی، آن را در زمره بیماری های عفونی دسته بندی می کنند. پوسیدگی دندان (یا به زبان عامیانه ) نتیجه تخریب بافت های سخت دندان بدنبال فعالیت میکروب های موجود در دهان است. این بیماری به همراه بیماری لثه دو عامل عمده بیماری های حفره دهان هستند. شایع ترین باکتری عامل پوسیدگی “استرپتوکوک موتانس” نام دارد. این باکتری به طور طبیعی در دهان اغلب افراد در مجاورت دندان ها وجود دارد و می تواند ترکیبات قندی باقیمانده در حفره دهان را تجزیه کرده و تولید اسید نماید. اسید ایجاد شده در طول زمان باعث حل شدن و تخریب بافت سخت دندان می شود. قسمت عمده بافت دندان (مینا و عاج) از مواد معدنی و ترکیبات کلسیم و فسفر تشکیل شده که در برابر اسید آسیب پذیرند. هرچه زمان قرارگیری بافت سخت دندان در برابر اسید بیشتر باشد تخریب آن نیز شدیدتر خواهد بود. با حل شدن این قسمت ها توسط اسید، در سطح دندان حفره پوسیدگی شکل می گیرد که به تدریج بزرگ تر و عمیق تر خواهد شد.

تشکیل حفره پوسیدگی یک فرآیند برگشت ناپذیر است یعنی بدن نمی تواند بخودی خود مانع پیشرفت آن شده یا حفره را ترمیم نماید. بزرگ شدن حفره پوسیدگی ساختمان دندان را تضعیف کرده و آن را مستعد شکستن می کند. همچنین پوسیدگی های عمیق و پیشرفته با آسیب زدن به بافت عصبی موجود در مرکز دندان منجر به دندان درد و در نهایت عفونت ریشه دندان و آبسه خواهند شد. وقتی پوسیدگی در مراحل بسیار اولیه است و تنها لایه های سطحی مینا را درگیر کرده و حفره ای ایجاد نکرده است، در صورت حذف عوامل ایجاد کننده پوسیدگی، می توان روند آنرا متوقف و تا حدی معکوس نمود. با توجه به ماهیت عفونی پوسیدگی دندان، امکان انتقال باکتری های پوسیدگی زا از دندان پوسیده به دندان های سالم مجاور وجود دارد و به این ترتیب در صورت عدم درمان پوسیدگی دندان، نه تنها دندان پوسیده تخریب می گردد بلکه دندان های سالم نیز در خطر پوسیدگی قرار می گیرند.

بنابراین برای ایجاد پوسیدگی دندانی به چهار عامل نیاز است : باکتری های پوسیدگی زا، مواد قندی یا نشاسته ای در حفره دهان، بافت دندان آسیب پذیر و زمان.

دکتر-برهمن-سبزواری-ارتودنسی-پوسیدگی-۱۵

 

علایم پوسیدگی دندانی و روش های تشخیص :

پوسیدگی دندان در مراحل اولیه بدون درد و ناراحتی است. تنها معاینه دقیق بالینی و کاربرد رادیوگرافی دندانپزشکی می تواند آن را نمایان سازد. با پیشرفت پوسیدگی، به تدریج دندان درگیر دچار حساسیت به سرما و گرما می شود. بیمار به دنبال نوشیدن مایعات گرم و بویژه سرد و نیز مصرف مواد قندی دچار درد دندان خواهد شد. در مراحل پیشرفته تر با درگیر شدن بافت عصبی دندان، درد های شدید به سراغ بیمار خواهد آمد. در نهایت با گسترش باکتری ها به ریشه دندان عفونت ریشه و آبسه دندانی ایجاد می شود.

 

دکتر-برهمن-سبزواری-ارتودنسی-پوسیدگی-۱۴

محل های مختلف پوسیدگی :

هر بخشی از بافت دندان که در معرض عوامل پوسیدگی زا قرار بگیرد، می تواند پوسیده شود. شیار های عمیق سطوح دندان ها ممکن است به صورت پناهگاه و مأمنی برای باکتری ها درآیند. برس های مسواک به عمق این شیارها نمی رسند و نمی توانند آنها را به خوبی تمیز نمایند. سطوح بین دندانی نیز با مسواک تمیز نمی شوند و تنها راه حذف باکتری از روی آنها کاربرد نخ دندان است. علاوه بر این، تشخیص پوسیدگی در این سطوح مشکل بوده و نیازمند تهیه عکس رادیوگرافی است. این مسأله می تواند تشخیص دیرهنگام اغلب پوسیدگی های بین دندانی را توجیه کند. ریشه دندان تا زمانی که درون استخوان و لثه بوده و در معرض محیط دهان قرار نگرفته است پوسیده نمی شود ولی تحلیل لثه بویژه در سالمندان، ریشه را عریان کرده و آن را مستعد پوسیدگی می کند. ناحیه دیگری که می تواند درگیر پوسیدگی شود تاج دندان در مجاور لثه است. این محل با مسواک به خوبی تمیز نمی گردد و معمولا باکتری ها در سطح آن باقی می مانند. افرادی که معتاد به مواد مخدر هستند یا به افراط نوشیدنی های الکلی مصرف می کنند دچار الگوی پوسیدگی در این ناحیه می گردند.

بیمارانی که تحت درمان ارتودنسی ثابت هستند به علت افزایش گیر غذایی در اطراف دستگاه ارتودنسی (براکت ها) و نیز سخت تر شدن رعایت بهداشت دهان ممکن است در خطر بالاتری برای پوسیدگی دندانی بویژه مجاور براکت ارتودنسی باشند. معمولا متخصص ارتودنسی با تجویز انواع متنوع مسواک، نخ دندان و دهانشویه های فلورایده و کنترل ماهیانه بیمار، این مشکل را کنترل می کند. هرچند موفقیت آن کاملا وابسته به همکاری بیمار ارتودنسی است.

 

دکتر-برهمن-سبزواری-ارتودنسی-پوسیدگی-۱۳

 

گروه هایی با خطر بالاتر پوسیدگی :

به عقیده دکتر برهمن سبزواری متخصص ارتودنسی در مشهد، برخی افراد در معرض خطر بالاتر پوسیدگی دندان هستند، مانند :

  1. افرادی که بهداشت دهان و دندان ضعیفی دارند.
  2. افرادی که دخانیات یا نوشیدنی های الکلی به مقدار زیاد مصرف می کنند.
  3. افراد سالخورده یا کودکانی که توانایی جسمی کافی برای مسواک زدن ندارند.
  4. افرادی که از نظر اجتماعی- اقتصادی ضعیف و فقیر هستند.
  5. افراد مبتلا به بیماری قند یا سایر بیماری های کاهنده میزان بزاق دهان.
  6. افرادی که تحت پرتودرمانی (رادیوتراپی) هستند یا به علت مصرف دارو دچار خشکی دهان شده اند.
  7. نوزادان و کودکان شیرخوار که شب ها با وجود شیشه شیر یا آب قند در دهان به خواب می روند.
  8. افرادی که تغذیه نامناسب و رژیم غذایی سرشار از مواد قندی و نوشابه های گازدار دارند.
  9. افرادی که فلوراید کافی را از طریق آب آشامیدنی و محصولات فلورایده دریافت نمی کنند.

 

دکتر-برهمن-سبزواری-ارتودنسی-پوسیدگی-۱۲

عوارض :

واضح ترین نتیجه پوسیدگی تخریب دندان است. حفره پوسیدگی محل تجمع ذرات غذایی شده و گیر غذایی ایجاد می گردد. مواد غذایی در این حفرات تجزیه گشته و منجر به بوی بد دهان می شوند. ممکن است بیمار با پیشرفت پوسیدگی دچار درد دندان شود. جویدن فرد دچار اختلال می گردد. دندان های پوسیده زیبایی لبخند را مخدوش می نمایند. آبسه دندان و عفونت ریشه در مراحل نهایی پوسیدگی ایجاد می شود. گاهی گسترش عفونت در بافت های دهان می تواند زندگی بیمار را در معرض خطر قرار دهد. پوسیدگی شدید با تخریب قسمت عمده دندان، بازسازی و نگهداری دندان را غیرممکن می کند.

 

راه های پیشگیری از پوسیدگی دندان :

منطقی ترین روش پیشگیری از پوسیدگی، حذف عوامل ایجاد کننده پوسیدگی دندان است. با رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان یعنی کاربرد مسواک و نخ دندان، می توان میزان باکتری های پوسیدگی زا و مواد قندی در مجاورت دندانها را به حداقل رساند. باکتری ها برای تولید اسید و تخریب دندان به مواد قندی نیاز دارند، بنابراین کاهش مصرف مواد قندی می تواند خطر پوسیدگی دندان را کاهش دهد. برای افزایش مقاومت ساختار دندان در برابر پوسیدگی روش های گوناگونی وجود دارد، فلورایدتراپی و کاربرد شیارپوش از آن جمله اند. منظور از فلوراید تراپی کاربرد محصولات فلورایده به صورت خوراکی یا موضعی است که جذب بافت دندان شده و آن را در برابر پوسیدگی مقاوم می سازند. شیارپوش ها موادی هستند که توسط دندانپزشک در ابتدای رویش دندان های دایمی بکار می رود تا شیارهای عمیق دندان را پر کرده و مانع دست یابی باکتری ها به این شیارها شوند. با کاهش تعداد وعده های غذایی سرشار از قند و اجتناب از خوردن مواد قندی چسبنده و نیز مسواک زدن بلافاصله پس از هر وعده غذایی، زمان حضور مواد قندی برای باکتری های پوسیدگی زا کاهش می یابد. در سال های اول رویش، شانس پوسیدگی دندان ها بیشتر است بنابراین بهتر است نوجوانان مواد قندی را در دفعات کم و تا حد امکان همراه با وعده های غذایی اصلی میل نمایند. هرچه فاصله زمانی بین دفعات مسواک زدن کمتر باشد باکتری ها فرصت کمتری برای تولید اسید و تخریب دندان دارند. پیشنهاد می شود که در طول شبانه روز چندین نوبت دندان ها تمیز گردند.

درمان :

معاینات دوره ای منظم دندانپزشکی بهترین روش برای تشخیص زودهنگام پوسیدگی است. دندانپزشک در صورت لزوم اقدام به تهیه رادیوگرافی خواهد نمود تا پوسیدگی بین دندانی یا پوسیدگی در زیر ترمیم های قدیمی را کشف کند. اگر پوسیدگی در مراحل اولیه باشد یعنی محدود به مینای دندان بوده و تشکیل حفره نداده باشد با کاربرد موضعی فلوراید و اصلاح عادات بهداشتی و تغذیه ای متوقف خواهد شد.

در پوسیدگی های وسیع تر که به عاج دندان گسترش یافته است تنها درمان، ترمیم یا پرکردن دندان است. در این روش پوسیدگی دندان برداشته شده و با مواد ترمیمی دندانپزشکی بخش آسیب دیده دندان بازسازی می گردد. هر چه پوسیدگی عمیق تر و وسیع تر باشد نیازمند ترمیم بزرگتری خواهد بود. اگر عصب دندان در اثر پوسیدگی آسیب ببیند قبل از ترمیم دندان باید معالجه ریشه (عصب کشی) هم انجام شود. در صورت آسیب شدید دندان، نیاز به روکش هم خواهد بود. اگر روش های درمانی فوق برای دندان پوسیده مؤثر نباشد تنها راه حل کشیدن و خارج کردن دندان به شدت پوسیده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *